มดตะนอยอกส้ม

ตัวงานมีขนาดค่อนข้างใหญ่เมื่อเทียบกับมดในสกุลเดียวกัน หัวกว้างประมาณ 1.6–2.1 มิลลิเมตร ลำตัวมีสีสองโทนชัดเจนคือส่วนหัวและท้องสีน้ำตาลเข้มถึงดำ ตัดกับส่วนอกสีส้มถึงน้ำตาลอ่อน อันเป็นที่มาของชื่อ "อกส้ม"

กระจายพันธุ์กว้างตั้งแต่อนุทวีปอินเดียไปจนถึงเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ รวมถึงสุมาตราและชวา อาศัยอยู่ในป่าผลัดใบ ป่าชายเลน สวนสาธารณะในเมือง และสวนหลังบ้าน ทำรังในโพรงไม้ทั้งไม้ตายและไม้ยังมีชีวิต โดยเฉพาะรูที่ด้วงเจาะไว้ ตัวงานจะดัดแปลงและปิดกั้นบางส่วนด้วยดินเพื่อใช้เป็นที่อยู่

มดตะนอยอกส้มขึ้นชื่อเรื่องความดุร้ายและเหล็กในที่มีฤทธิ์รุนแรง เป็นหนึ่งในมดที่คนไทยรู้จักในนามมดอันตราย ผู้ที่ไม่มีประสบการณ์ควรหลีกเลี่ยงการสัมผัสโดยตรงโดยเด็ดขาด

เลี้ยงเพลี้ยอ่อน (Aphis craccivora) เพื่อรีดน้ำหวานเป็นอาหารเช่นเดียวกับมดหลายชนิด ในรังหนึ่งอาจพบทั้งไข่ ตัวอ่อน และนางพญาที่โตเต็มวัยอยู่ร่วมกัน บางครั้งยังพบแมลงเกล็ด (coccid) อาศัยอยู่ในรังร่วมด้วย

อุณหภูมิที่เหมาะสมอยู่ที่ 24–28°C ความชื้นปานกลางถึงสูง 55–75% การเติบโตของโคโลนีค่อนข้างช้าถึงปานกลาง ไม่ได้ขยายตัวเร็วเท่ามดฟอร์มิซีนหลายชนิด แต่ตัวงานจะเคลื่อนไหวว่องไวและกระตือรือร้นมากหลังได้รับอาหาร อาหารหลักคือน้ำหวานผสมน้ำตาล 3–5 ครั้งต่อสัปดาห์ ควบคู่กับแมลงตัวเล็กอย่างแมลงหวี่หรือแมลงสาบตัวเล็ก 3 ครั้งต่อสัปดาห์

จัดเป็นมดระดับสูงสุด (expert) ที่ไม่แนะนำให้มือใหม่เลี้ยงเด็ดขาด เพราะเหล็กในมีฤทธิ์รุนแรงจริงและมีรายงานอันตรายถึงชีวิตในบางกรณี ต้องดูแลกล่องเลี้ยงอย่างระมัดระวังเป็นพิเศษเวลาเปิดให้อาหารหรือทำความสะอาด ขนาดโคโลนีที่ระบุไว้ (100–500 ตัว) คือขนาดทั่วไปที่พบได้ เพราะมดชนิดนี้ไม่ได้ขยายจำนวนตัวงานได้มากเท่ามดฟอร์มิซีนหลายสกุล

พิษของมดตะนอยอกส้มมีการศึกษาทางการแพทย์ในไทยถึงกลไกการอักเสบเฉียบพลันที่เกิดขึ้นในเซลล์ ยืนยันว่าพิษของมดชนิดนี้มีฤทธิ์ทางชีวภาพที่ทรงพลังจริง ไม่ใช่แค่ความเจ็บปวดผิวเผิน ผู้เลี้ยงจึงควรศึกษาข้อมูลด้านความปลอดภัยให้ดีก่อนตัดสินใจเลี้ยง