มดหนามกระทิงดำ

ตัวงานมีขนาดค่อนข้างใหญ่ ยาว 10–13 มิลลิเมตร ลำตัวสีดำเข้มเป็นเงามัน มีหนามแหลมยื่นออกจากส่วนอกหลายคู่อันเป็นเอกลักษณ์ของมดในสกุล Polyrhachis เคลื่อนไหวอย่างสุขุมและระมัดระวัง ต่างจากมดหนามหลายชนิดที่ว่องไวมาก

เป็นมดที่กระจายพันธุ์กว้างขวางและโดดเด่นในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ตั้งแต่หมู่เกาะอันดามันและอินโดจีน รวมถึงพม่า มาเลเซีย สิงคโปร์ ไทย และเวียดนาม ไปจนถึงฟิลิปปินส์ บอร์เนียว สุมาตรา และชวา อาศัยอยู่ตามพุ่มไม้และป่าเขตร้อนทั่วไป

มดหนามกระทิงดำมีความสามารถทอไหมขั้นสูง โดยใช้ตัวอ่อนเป็น "เครื่องมือมีชีวิต" ปล่อยเส้นไหมเชื่อมใบไม้และเปลือกไม้เข้าด้วยกันเป็นรังที่แข็งแรง คล้ายเทคนิคของมดแดงแต่มีนิสัยสุขุมเยือกเย็นกว่ามาก

นอกจากการทอไหมแล้ว ยังเป็นแหล่งอาศัยของเชื้อรา Ophiocordyceps unilateralis ซึ่งเป็นเชื้อราปรสิตที่ควบคุมพฤติกรรมแมลงที่ติดเชื้อ แสดงให้เห็นความสัมพันธ์ที่ซับซ้อนระหว่างมดชนิดนี้กับสิ่งมีชีวิตอื่นในระบบนิเวศป่าเขตร้อน

อุณหภูมิที่เหมาะสมอยู่ที่ 24–28°C ความชื้นค่อนข้างสูง 60–80% เพราะมดชนิดนี้ไวต่อสภาพแห้งแล้ง นางพญาก่อตั้งรังแบบปิดสนิท (claustral) และแข็งแรงมาก อาหารหลักคือน้ำหวานหรือน้ำผลไม้ ควบคู่กับโปรตีนจากแมลงตัวเล็กอย่างจิ้งหรีดหรือแมลงหวี่

จัดเป็นมดระดับกลางถึงสูง เพราะต้องควบคุมความชื้นอย่างระมัดระวังไม่ให้แห้งเกินไป แต่เมื่อโคโลนีตั้งตัวได้แล้วจะค่อนข้างแข็งแรงทนทาน ขนาดโคโลนีที่ระบุไว้ (300–1,500 ตัว) เป็นขนาดทั่วไปตั้งแต่ไม่กี่ร้อยไปจนถึงประมาณสองพันตัวเมื่อโตเต็มที่

มดหนามกระทิงดำได้รับฉายาในหมู่นักเลี้ยงมดไทยว่า "อัศวินดำแห่งพุ่มไม้" จากรูปลักษณ์ที่สง่างามและนิสัยที่ดูสุขุมนิ่งสงบ ต่างจากภาพจำของมดที่มักจะดูวุ่นวายเคลื่อนไหวรวดเร็วตลอดเวลา