มดหัวโต

มีวรรณะแยกชัดเจนสองแบบ ตัวงานเล็ก (minor) ยาวประมาณ 2 มิลลิเมตร ลำตัวเพรียวบาง ส่วนตัวทหาร (major) ยาวประมาณ 3.5–4.5 มิลลิเมตร มีหัวโตเกินสัดส่วนพร้อมขากรรไกรแข็งแรง ลำตัวสีน้ำตาลอมเหลืองถึงเกือบดำ มีเอวสองปล้องและหนวดโค้งปลายเป็นปุ่ม

มีถิ่นกำเนิดเดิมไม่แน่ชัด แต่แพร่กระจายไปทั่วเขตร้อนและกึ่งเขตร้อนทั่วโลกรวมถึงไทย ทำรังใต้ดินเป็นหลัก และยังพบเข้ามาอาศัยในอาคารบ้านเรือนได้ หากินตามลำต้นไม้ กิ่งไม้ และเรือนยอดของต้นไม้ได้เช่นกัน

มดหัวโตขึ้นชื่อเรื่องความเร็วในการระดมตัวงานเข้าหาแหล่งอาหารใหม่ภายในไม่กี่วินาที และเป็น "นักหนีตัวยง" ที่ต้องใช้กล่องเลี้ยงที่ปิดมิดชิดมากเป็นพิเศษ

กินได้หลากหลายทั้งแมลงที่ตายแล้ว สัตว์ไม่มีกระดูกสันหลังขนาดเล็ก น้ำหวานจากเพลี้ยและแมลงเกล็ด รวมถึงไข่ของผีเสื้อกลางคืนบางชนิด ตัวทหารหัวโตทำหน้าที่บดเมล็ดพืชและป้องกันรัง ส่วนตัวงานตัวเล็กทำหน้าที่ขนอาหารกลับรัง

อุณหภูมิที่เหมาะสมอยู่ที่ 24–28°C โดยเฉพาะช่วง 26–28°C จะช่วยให้ตัวอ่อนพัฒนาได้ดีที่สุด ความชื้นปานกลางถึงสูง 60–80% ไข่ใช้เวลาเพียง 3–5 สัปดาห์ในการพัฒนาเป็นตัวงานเมื่ออุณหภูมิเหมาะสม ต้องให้อาหารบ่อยถึงวันละสองครั้งสำหรับโคโลนีขนาดใหญ่ ทั้งแมลงหลากชนิดและน้ำหวาน

จัดเป็นมดระดับกลาง เลี้ยงไม่ยากแต่ต้องระวังการหลบหนีของตัวงานที่ปราดเปรียวและระดมพลเร็วมาก ต้องใช้ตาข่ายละเอียดปิดกล่องเลี้ยงให้มิดชิด ขนาดโคโลนีที่ระบุไว้ (500–3,000 ตัว) เป็นขนาดทั่วไปที่นักเลี้ยงจัดการได้ในช่วงปีแรก ส่วนซูเปอร์โคโลนีในธรรมชาติที่เคยพบครอบคลุมพื้นที่กว้างทั้งบล็อกเมืองเป็นกรณีสุดโต่งของประชากรมดป่า ไม่ใช่ขนาดที่พบในกล่องเลี้ยงทั่วไป

มดหัวโตถูกจัดเป็นหนึ่งในชนิดพันธุ์รุกรานที่เลวร้ายที่สุดในโลกโดย IUCN เนื่องจากคุกคามความหลากหลายทางชีวภาพของสัตว์ไม่มีกระดูกสันหลังพื้นเมืองในหลายพื้นที่ รวมถึงสร้างความเสียหายต่อพืชผลทางการเกษตรและสายไฟฟ้า ผู้เลี้ยงจึงควรระมัดระวังไม่ปล่อยมดชนิดนี้ออกสู่ธรรมชาตินอกถิ่นที่อยู่เดิมโดยเด็ดขาด