มดไอ้ชื่นมลายู

ตัวงานยาว 9–12 มิลลิเมตร นางพญามีปีกและตัวใหญ่กว่าเล็กน้อยที่ 11–13 มิลลิเมตร ลำตัวมีสีตั้งแต่แดงเข้มไปจนถึงดำ ขากรรไกรสั้นแต่แข็งแรง ขาสั้นเมื่อเทียบกับลำตัว ขอบด้านหน้าของแผ่นหน้า (clypeus) มีลักษณะเป็นฟันเล็ก ๆ และขอบอกส่วนหน้า (pronotum) ก็มีลักษณะเป็นฟันเช่นกัน เป็นจุดสังเกตสำคัญที่แยกสกุลนี้จากมดพื้นดินชนิดอื่น

กระจายพันธุ์กว้างทั่วเอเชียใต้และเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ตั้งแต่ปากีสถานไปจนถึงฟิลิปปินส์ และจากจีนตอนใต้ลงไปถึงหมู่เกาะทางใต้ของอินโดนีเซีย ครอบคลุมอินเดีย บังกลาเทศ พม่า ไทย มาเลเซีย อินโดนีเซีย และเวียดนาม เป็นมดที่อาศัยและหากินบนพื้นดินเป็นหลัก ชอบพื้นที่ป่าหรือพื้นที่ร่มเงาที่มีดินชื้น ทำรังเป็นโพรงในดินที่มีทางเข้าวงกลมขนาด 3.5–5 มิลลิเมตร ภายในมีห้องแนวนอนซ้อนกันเป็นชั้น ๆ ห้องบนอยู่ตื้นราว 10–36 เซนติเมตร ส่วนห้องล่างสุดอาจลึกได้ถึงเกือบ 60 เซนติเมตร โดยนางพญาและตัวอ่อนจะอยู่ในห้องล่างสุด ส่วนตัวงานกระจายอยู่ในห้องด้านบน

รังของ Odontoponera transversa มีโครงสร้างเป็นห้องแนวนอนซ้อนกันหลายชั้นลึกลงไปในดิน โดยนางพญาอยู่ห้องลึกที่สุดเพื่อความปลอดภัย ส่วนตัวงานกระจายกำลังป้องกันอยู่ห้องตื้นกว่า

เป็นนักล่าและนักเก็บซากทั่วไป (generalist predator/scavenger) ที่ชื่นชอบปลวกเป็นพิเศษ ออกหากินได้ไกลจากรังถึงราว 1 เมตรกว่า ล่าแมลงตัวนิ่มเป็นหลัก โครงสร้างรังหลายชั้นแบบนี้ช่วยแบ่งพื้นที่ให้แต่ละวรรณะทำหน้าที่ของตัวเองได้อย่างเป็นระบบ และยังช่วยป้องกันความเสี่ยงจากผู้ล่าหรือน้ำท่วมผิวดินได้ในระดับหนึ่ง

กินได้หลากหลายทั้งล่าเหยื่อและเก็บซาก อาหารที่ให้ได้ผลดีคือแมลงหวี่บด จิ้งหรีดตัวเล็กที่ฆ่าแล้ว หรือแมลงสาบ อุณหภูมิที่เหมาะสมควรสูงกว่า 25°C ยังคงเคลื่อนไหวได้จนถึงราว 18°C แต่ไม่ควรเลี้ยงในอุณหภูมิต่ำต่อเนื่อง ความชื้นควรอยู่ที่ 70–90% เพราะทำรังลึกในดินชื้นตามธรรมชาติ โคโลนีมักมีนางพญาตัวเดียวหรือไม่กี่ตัว บางกรณีพบว่าอยู่ร่วมกันแบบหลายนางพญาได้ (polygyne)

เป็นมดที่ค่อนข้างทนทานและเลี้ยงง่ายเมื่อเทียบกับมดนักล่าชนิดอื่น ความท้าทายหลักคือต้องรักษาความชื้นให้สูงสม่ำเสมอเพราะเป็นมดที่ทำรังลึกในดินชื้น และควรมีชั้นดินหรือวัสดุขุดโพรงให้เพียงพอเพื่อเลียนแบบโครงสร้างรังหลายชั้นตามธรรมชาติ ตัวเลขขนาดโคโลนี (50–300 ตัว) เป็นขนาดทั่วไปที่พบได้บ่อย ไม่ใช่ค่าสูงสุด

ชื่อสกุล Odontoponera มาจากคำกรีก odonto- (ฟัน) ผสมกับชื่อสกุล Ponera ที่เป็นมดล่าเหยื่อกลุ่มใหญ่ หมายถึง "มด Ponera ที่มีฟัน" อ้างอิงจากฟันเล็ก ๆ ที่ขอบแผ่นหน้าและอกของมัน สกุลนี้มีเพียงสองชนิดเท่านั้นคือ O. denticulata และ O. transversa ซึ่งพบชุกชุมในพื้นที่ของตัวเองทั้งคู่