มดตะลานยักษ์ปักษ์ใต้

ตัวงานมีความหลากหลายทางขนาดสูงมาก ยาวได้ตั้งแต่ 20–28 มิลลิเมตร ส่วนตัวทหารอาจยาวได้ถึงเกือบ 3 เซนติเมตร ถือเป็นมดที่ใหญ่ที่สุดที่เคยพบในไทย ลำตัวสีดำเข้มแข็งแรง หัวกว้างพร้อมขากรรไกรทรงพลังใช้ป้องกันตัว

เป็นมดเฉพาะถิ่นทางภาคใต้ของไทยไปจนถึงคาบสมุทรมลายู กระจายพันธุ์ตั้งแต่จังหวัดสุราษฎร์ธานีลงไป และยังพบในมาเลเซีย อินโดนีเซีย บรูไน และฟิลิปปินส์ อาศัยอยู่ในป่าดิบตั้งแต่พื้นป่าไปจนถึงเรือนยอด ต้องการพื้นที่ป่าที่มีความชื้นสูงและถูกรบกวนจากมนุษย์น้อย

แม้จะมีขนาดใหญ่และดูน่าเกรงขาม แต่มดตะลานยักษ์ปักษ์ใต้กลับมีนิสัยสุขุมและมั่นใจมากกว่าดุร้าย ออกหากินตามพื้นดินเป็นหลักในเวลากลางคืน และสามารถสร้างรังบริวารหลายรังเชื่อมต่อกัน (polydomous) ได้

อาหารหลักในธรรมชาติคือน้ำหวานจากเพลี้ยและน้ำหวานจากพืช การมีอยู่ของมดชนิดนี้ในพื้นที่ป่าเมืองอย่างเขาคอหงส์แม้จะเป็นป่าขนาดเล็ก สะท้อนให้เห็นว่าพื้นที่ป่ายังคงรักษาสภาพแวดล้อมที่เหมาะสมสำหรับสิ่งมีชีวิตที่ต้องการความสมบูรณ์สูงได้

อุณหภูมิที่เหมาะสมอยู่ที่ 22–26°C โดยชอบอากาศเย็นลงเล็กน้อยในตอนกลางคืน (18–22°C) ความชื้นสูงมาก 70–80% เพราะเป็นมดที่ต้องการความชื้นคงที่อย่างเข้มงวด นางพญามีเพียงตัวเดียวต่อรัง (monogyne) อาหารหลักคือน้ำผึ้งหรือน้ำหวานคุณภาพดีทุกวัน ควบคู่กับโปรตีนจากแมลงตัวใหญ่อย่างจิ้งหรีดหรือแมลงสาบ 2–3 ครั้งต่อสัปดาห์

จัดเป็นมดระดับปรมาจารย์ (master) ที่ต้องการพื้นที่ขนาดใหญ่และการควบคุมสภาพแวดล้อมเขตร้อนอย่างแม่นยำ การเติบโตของโคโลนีในกล่องเลี้ยงค่อนข้างช้าถึงปานกลาง ขนาดโคโลนีที่ระบุไว้ (500–3,000 ตัว) เป็นขนาดที่นักเลี้ยงพอจัดการได้ ส่วนรังในธรรมชาติที่มีรังบริวารหลายรังรวมกันอาจมีตัวงานถึง 7,000–10,000 ตัว ซึ่งเป็นตัวเลขของระบบรังทั้งหมดในป่า ไม่ใช่ขนาดที่พบในกล่องเลี้ยงทั่วไป

การค้นพบมดชนิดนี้ในป่าเขาคอหงส์ถูกนักวิจัยยกให้เป็นดัชนีชี้วัดความอุดมสมบูรณ์ของผืนป่า เพราะมดตะลานยักษ์ปักษ์ใต้มักอาศัยอยู่เฉพาะในป่าที่มีคุณภาพสูงและถูกรบกวนน้อยเท่านั้น