มดหนามคู่สีเทา

ตัวงานมีลำตัวสีดำด้าน (matt black) ยาวประมาณ 9–13 มิลลิเมตร ผิวลำตัวมีรอยย่นเป็นสันคล้ายลายแกะสลัก ซึ่งเป็นที่มาของชื่อ rugosum ที่แปลว่า "เป็นสัน" ในภาษาละติน จุดสังเกตที่สำคัญที่สุดคือปุ่มเล็ก ๆ คู่หนึ่งบนอกส่วนกลาง เรียกว่า gemmae ซึ่งเป็นซากอวัยวะของปีกที่ฝ่อไป ตัวงานทุกตัวเกิดมาพร้อม gemmae นี้เหมือนกันหมด เพราะสายพันธุ์นี้ไม่มีวรรณะนางพญาที่แยกร่างจากตัวงานเลย

มดในสกุล Diacamma กระจายพันธุ์กว้างตั้งแต่อินเดียไปจนถึงออสเตรเลีย ครอบคลุมเอเชียตะวันออกเฉียงใต้เกือบทั้งหมดรวมถึงไทย โดยแยกออกเป็นชนิดย่อยมากถึงราว 20 ชนิดย่อยตามแต่ละภูมิภาค ส่วน Diacamma rugosum พบชุกชุมในเขตซุนดาแลนด์ (บอร์เนียวและหมู่เกาะใกล้เคียง) อาศัยอยู่ตามพื้นป่าเขตร้อนชื้น ทำรังในดิน ใต้ท่อนไม้ผุ หรือโคนต้นไม้ เป็นมดที่หากินบนพื้นดินเป็นหลัก (epigaeic) ล่าเหยื่อตามซากใบไม้และเศษไม้ผุ

Diacamma rugosum ไม่เคยมีนางพญามาตั้งแต่กำเนิด — ทุกโคโลนีปกครองด้วยตัวงานที่ผสมพันธุ์แล้วเพียงตัวเดียว เรียกว่า gamergate

เมื่อไม่มีนางพญา การสืบพันธุ์ของโคโลนีจึงตกอยู่กับ gamergate ตัวเดียว คือตัวงานตัวแรกที่ผสมพันธุ์กับตัวผู้สำเร็จ การผสมพันธุ์เกิดขึ้นบริเวณใกล้รังโดยไม่มีการบินผสมพันธุ์ (nuptial flight) แบบมดทั่วไป เมื่อกลายเป็น gamergate แล้ว มันจะรักษาสถานะผูกขาดด้วยการกัด gemmae ของตัวงานอื่นทิ้ง ทำให้ตัวงานเหล่านั้นหมดโอกาสผสมพันธุ์ไปตลอดชีวิต สถานะ gamergate จะเปลี่ยนมือก็ต่อเมื่อตัวเดิมตายลงตามธรรมชาติเท่านั้น จากนั้นตัวงานที่เหลือจะประลองกันด้วยการ "ดวลหนวด" (antennal duel) เพื่อหาผู้ชนะคนใหม่

D. rugosum เป็นนักล่าโดยสันดาน อาหารหลักควรเป็นแมลงเป็นหรือเพิ่งตาย เช่น จิ้งหรีด แมลงสาบ แมลงหวี่ ร่วมกับน้ำหวานหรือน้ำผึ้งเจือจางเป็นแหล่งพลังงานเสริม อุณหภูมิที่เหมาะสมอยู่ที่ราว 24–29°C และความชื้น 60–80% การก่อตั้งรังของตัวงานผู้ก่อตั้งเป็นแบบกึ่งปิด (semi-claustral) คือออกหาอาหารเองระหว่างเลี้ยงตัวอ่อนชุดแรก ไม่ได้ปิดตัวเองอดอาหารเหมือนมดหลายชนิด โคโลนีเติบโตค่อนข้างช้าและมักมีขนาดไม่ใหญ่มาก อยู่ที่ราว 50–300 ตัวต่อรัง ซึ่งเป็นขนาดปกติที่พบได้ทั่วไป ไม่ใช่ขนาดสูงสุด

ความท้าทายหลักคือนิสัยดุและมีเหล็กในระดับ ponerine ที่ต่อยเจ็บ ใช้ทั้งล่าเหยื่อและป้องกันตัว ต้องระวังเวลาเปิดรังหรือให้อาหาร นอกจากนี้เพราะไม่มีนางพญาแยกวรรณะ ผู้เลี้ยงต้องเข้าใจว่าตัวงานทุกตัวมีศักยภาพเป็น gamergate ได้ การจัดการโคโลนีจึงต่างจากมดทั่วไปที่มีนางพญาชัดเจน เหมาะกับผู้เลี้ยงที่มีประสบการณ์มาบ้างมากกว่ามือใหม่

ชื่อสามัญภาษาอังกฤษของมดกลุ่มนี้คือ "queenless ant" หรือ "Bornean queenless ant" ตรงตัวตามระบบสังคมที่ไม่มีนางพญา นักกีฏวิทยาใช้ Diacamma เป็นแบบจำลองศึกษาวิวัฒนาการของวรรณะและลำดับชั้นทางสังคมในแมลง เพราะตัวงานทุกตัวมีศักยภาพทางพันธุกรรมเท่ากันในการเป็นผู้สืบพันธุ์ ต่างจากมดทั่วไปที่นางพญาถูกกำหนดวรรณะมาตั้งแต่ตัวอ่อน