มดง่ามทุ่ง

จุดเด่นที่สุดของสายพันธุ์นี้คือความแตกต่างของขนาดตัวงานแบบสุดขั้ว (extreme polymorphism) ตัวงานเล็กสุด (minor) ยาวเพียง 1.3–2.5 มิลลิเมตร สีเหลืองอมน้ำตาลแดง หัวรูปสี่เหลี่ยม ในขณะที่ตัวทหาร (major) มีหัวใหญ่กว่าตัวงานเล็กถึงราว 12 เท่า และมีน้ำหนักแห้งต่างกันได้มากถึงราว 550 เท่า ตัวทหารมีสีน้ำตาลแดงถึงดำ หัวเกือบเป็นสี่เหลี่ยมจัตุรัสและขากรรไกรรูปสามเหลี่ยมขนาดใหญ่ ระหว่างสองขนาดนี้ยังมีตัวงานขนาดกลางแบบต่อเนื่องอีกหลายระดับ

กระจายพันธุ์กว้างทั่วเอเชีย ตั้งแต่อินเดียและศรีลังกาผ่านเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ไปจนถึงจีนตอนใต้และอินโดนีเซีย อาศัยอยู่ในดินหรือใต้ก้อนหิน มักพบในทุ่งโล่งหรือพื้นที่เกษตร ทำรังถาวรใต้ดินที่มีโครงสร้างซับซ้อน ต่างจากมดทหารแท้ (army ant) ตรงที่ Carebara diversa ไม่ได้เร่ร่อนย้ายรังตลอดเวลา แต่จะสร้างทางเดินจากเศษดินเป็นซุ้มคลุมเส้นทางหากินระหว่างรังกับแหล่งอาหาร

ตัวงานตัวเล็กของ Carebara diversa มักเกาะ "ขี่หลัง" ตัวทหารตัวใหญ่ระหว่างเดินทางไกล เป็นภาพที่แปลกตาที่สุดภาพหนึ่งในขบวนแถวมด

โคโลนีออกหากินเป็นขบวนแถวยาวตามเส้นทางฟีโรโมน ล่าเหยื่อขนาดเล็กอย่างแมลงและเก็บของหวานจากน้ำหวานเพลี้ยไปพร้อมกัน มีงานวิจัยพบว่าเมื่อตัวงานเจอสิ่งกีดขวางระหว่างทาง กว่า 94% ของตัวที่พบเจอครั้งแรกจะข้ามไม่สำเร็จ แต่ในที่สุดขบวนก็จะปรับเส้นทางอ้อมจนสำเร็จ ตัวงานเล็กที่ยังอายุน้อยมักเริ่มต้นด้วยหน้าที่เลี้ยงตัวอ่อนก่อนขยายไปทำงานอื่น โคโลนีหนึ่งสามารถมีนางพญาอยู่ร่วมกันได้มากถึง 16 ตัว

เป็นนักล่าที่ดุและร่วมมือกันล่าเป็นกลุ่ม กินทั้งแมลงอย่างจิ้งหรีดและแมลงสาบเป็นหลัก ต้องให้อาหารสม่ำเสมอทุกวัน เพราะหากขาดอาหารโคโลนีจะเครียดและอาจกินตัวอ่อนกันเองได้ อุณหภูมิที่เหมาะสมอยู่ที่ 26–30°C และไม่ควรลดต่ำกว่านี้เลยเพราะไม่มีช่วงพักตัวจำศีล ความชื้นต้องสูงมากที่ 70–90% พร้อมระบบระบายอากาศที่ดี ไข่ใช้เวลาพัฒนาเป็นตัวงานเล็กเพียง 3–4 สัปดาห์ ทำให้โคโลนีเติบโตได้เร็วมาก

ความท้าทายหลักคือความต้องการความชื้นสูงมากและปริมาณอาหารมหาศาลเมื่อโคโลนีขยายตัว เพราะตัวทหารตัวใหญ่กินจุกว่าตัวงานเล็กมาก ต้องวางแผนเรื่องพื้นที่และงบอาหารล่วงหน้า ตัวเลขขนาดโคโลนีที่ระบุไว้ (10,000–50,000 ตัว) คือขนาดใหญ่ที่พบได้ทั่วไปเมื่อรังโตเต็มที่และมีนางพญาหลายตัวช่วยกันวางไข่ ส่วนตัวเลขระดับแสนหรือล้านตัวที่บางแหล่งข้อมูลกล่าวถึงนั้นเป็นกรณีสุดขั้วของโคโลนีป่าขนาดใหญ่มาก ไม่ใช่ขนาดทั่วไปที่จะพบในกล่องเลี้ยง

ชื่ออังกฤษ "Marauder Ant" มาจากพฤติกรรมออกหากินเป็นขบวนแถวยาวคล้ายมดทหารเร่ร่อน แม้จะไม่ได้ย้ายรังตลอดเวลาแบบมดทหารแท้ก็ตาม ความแตกต่างของขนาดตัวงานที่สุดขั้วในสายพันธุ์นี้ทำให้นักกีฏวิทยาใช้ Carebara เป็นตัวอย่างศึกษาการแบ่งงานตามขนาดร่างกาย (allometric division of labor) ในสังคมแมลง