มดตะลานแดง

ตัวงานมีสีน้ำตาลแดงถึงส้มเข้ม ลำตัวขนาดกลาง จุดเด่นคือต่อมขากรรไกรที่ขยายใหญ่ผิดปกติเต็มความยาวลำตัว ซึ่งเป็นอวัยวะสำคัญที่ใช้ในการป้องกันตัวแบบสุดขั้ว

พบในป่าดิบชื้นเขตร้อนของเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ เช่น ไทย มาเลเซีย เมียนมา และอินโดนีเซีย (สุมาตราและบอร์เนียว) อาศัยและทำรังในโพรงไม้ผุหรือกิ่งไม้กลวงบนต้นไม้ในป่าดิบชื้น

มดตะลานแดงมีพฤติกรรมป้องกันรังที่สุดขั้วเรียกว่า autothysis คือเมื่อถูกคุกคามอย่างรุนแรง ตัวงานจะบีบกล้ามเนื้อท้องจนผนังลำตัวฉีกขาด ปล่อยสารพิษเหนียวสีเหลืองออกมาเพื่อกำจัดศัตรู โดยตัวมันเองจะเสียชีวิตไปพร้อมกัน เป็นการเสียสละเพื่อปกป้องรัง

นอกจากการระเบิดตัวแล้ว ยังหากินน้ำหวานจากแมลงกลุ่มดูดน้ำเลี้ยงพืชและล่าแมลงขนาดเล็กเป็นอาหารตามปกติ พฤติกรรมป้องกันตัวแบบสุดขั้วนี้จะเกิดขึ้นเฉพาะเมื่อถูกคุกคามหนักจริงๆ เท่านั้น

อุณหภูมิที่เหมาะสมอยู่ที่ 24–28°C ตลอดปี ความชื้นสูง 70–85% เพราะเป็นมดป่าดิบชื้นที่ไวต่อความแห้งแล้ง ให้อาหารด้วยน้ำหวานเจือจางร่วมกับแมลงขนาดเล็ก ควรจับตัวมดอย่างระมัดระวังเพื่อไม่ให้เกิดความเครียดจนกระตุ้นพฤติกรรมระเบิดตัว

จัดเป็นมดระดับกลางถึงสูง เพราะต้องการความชื้นสูงสม่ำเสมอและต้องระมัดระวังเป็นพิเศษเวลาจับหรือย้ายรังเพื่อไม่ให้มดเครียดจนระเบิดตัว ขนาดรังที่ระบุไว้ (300–700 ตัว) เป็นขนาดทั่วไปของโคโลนีเดี่ยวนางพญา

มดกลุ่มนี้เป็นที่รู้จักในวงการวิทยาศาสตร์และสื่อทั่วโลกในฐานะ "exploding ant" และยังเสี่ยงต่อการติดเชื้อราซอมบี้ (Ophiocordyceps) ในธรรมชาติ จึงควรกักโรคมดที่จับจากป่าก่อนนำเข้าเลี้ยงรวมกับรังอื่น